“งานพระแท่นศิลาอาสน์ ถิ่นลางสาดรสดีเมืองพระศรีพนมมาศ แหล่งไม้กวาดตองกงดงหอมแดงเลื่องชื่อ นามระบือน้ำตกแม่พูล” ไม้กวาดตองกง เป็นผลิตภัณฑ์ OTOP ที่มีชื่อเสียงของอำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ และเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ได้รับการสืบทอดต่อกันมาจากบรรพบุรุษ จนกลายเป็นอาชีพและเอกลักษณ์สำคัญของชุมชน จุดเริ่มต้นของไม้กวาดตองกงเกิดขึ้นเมื่อสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงนำไม้กวาดจากประเทศจีนมามอบให้พระศรีพนมมาศ นายอำเภอลับแลคนแรก เมื่อพระศรีพนมมาศได้เห็นไม้กวาดดังกล่าว จึงเกิดแนวคิดว่าในพื้นที่เมืองลับแลมี “ต้นตองกง” ซึ่งเป็นหญ้าชนิดหนึ่งที่มีช่อดอกสามารถนำมาผลิตไม้กวาดได้ ท่านจึงให้ชาวบ้านในตำบลฝายหลวงและตำบลแม่พูลร่วมกันฝึกทำไม้กวาดต้นแบบ ก่อนขยายองค์ความรู้ไปยังประชาชนในพื้นที่ เมื่อผลิตเสร็จ พระศรีพนมมาศจะรับซื้อไว้ทั้งหมด แล้วส่งจำหน่ายไปยังหัวเมืองต่าง ๆ รวมทั้งนำขึ้นถวายสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งทรงมีรับสั่งชื่นชมว่า “ไม้กวาดนี้ดีกว่าของจีนเสียอีก” ไม้กวาดตองกงผลิตจากช่อดอกของหญ้าตองกง หรือหญ้าไม้กวาด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Thysanolaena maxima Kuntze โดยในภาคเหนือเรียกว่า “ตองกง” หรือ “ก๋ง” หญ้าชนิดนี้เจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 45–1,058 เมตร เช่น บริเวณเนินเขาหรือริมลำธาร พันธุ์ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือพันธุ์ดอกใหญ่ ซึ่งมีก้านช่อดอกยาว แข็งแรง และมีความทนทานเมื่อผ่านการตากแห้ง ขั้นตอนการผลิตเริ่มจากการตัดช่อดอกตองกงที่ยังมีสีเขียว ความยาวประมาณ 80 เซนติเมตร จากนั้นนำไปตากแดด 2–5 วัน แล้วฟาดหรือเข้าเครื่องเพื่อสลัดปุยดอกออก ก่อนนำไปตากแดดซ้ำอีกประมาณ 7 วัน เมื่อแห้งสนิทจึงนำก้านหญ้ามามัดรวมเป็นกำ ร้อยเชือกพัน 3 รอบ คลี่ให้เรียงเป็นแผ่นแบน มัดโคนก้านให้แน่น และยึดติดกับด้ามไม้กวาดที่เจาะรูหรือตอกตะปูไว้ จากนั้นเคลือบเชือกมัดด้วยชันผสมน้ำมันก๊าด เพื่อเพิ่มความแข็งแรงและยืดอายุการใช้งาน นอกจากนี้ ไม้กวาดตองกงยังมีความเชื่อมโยงกับคติความเชื่อของชาวจีน ซึ่งมองว่าไม้กวาดเป็นของต่ำ จึงไม่นิยมนำไปมอบเป็นของฝาก พระศรีพนมมาศจึงแก้เคล็ดด้วยการผูกผ้าแดงไว้ที่ปลายไม้กวาด เพื่อความเป็นสิริมงคล และกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ไม้กวาดตองกงเมืองลับแลยังคงรักษาไว้จนถึงปัจจุบัน ณัฐวัฒน์ ราชประสิทธิ์ภาพ/ข่าว อุตรดิตถ์โทร. 061-292-8668 แนะแนวเรื่อง รองผู้ว่าฯ ยะลา ตรวจเยี่ยมด่าน ตม.เบตง ชื่นชมยกระดับบริการ 4 ภาษา อำนวยความสะดวกช่วงวันหยุด
